Friday, December 29, 2017

Ekadasi Rules: What to do and what not to do

Posted: 29 Dec 2017 12:15 AM PST
About Ekadasi
We all aspire for happiness, success, good health, peace and spiritual growth. What better way than to observe Ekadasi vrata, the day that is most dear to Lord Vishnu to be blessed with all that our heart desires!
Hence, it is important for us to understand the procedure / rules to perform Ekadasi vrata sincerely and be subjected to Lord Vishnu’s eternal transcendental mercy.
Papa-purusha and Ekadasi:
Like all other significant days, certain principles are laid down for following Ekadasi too. Before getting into the intricate details, let us have a short story.
Lord Vishnu once created Papa-purusha (sin personified) whose form was the embodiment of the worst kinds of sin.
Papa-purusha was created for the sole purpose of punishing the evil human beings and he thus, inflicts extreme misery upon the sinful people. Upon the advent of Sri Ekadasi, who absolves all the sins of the people, Papa-purusha was deprived of a proper place to stay and fled from one place to the other in fear and despair.
He finally prayed to Lord Vishnu to provide him a proper place to stay. Lord Vishnu assured that he can take shelter in grains during Ekadasi. As per Lord Vishnu’s order, Papa-purusha takes shelter in grains during Ekadasi and people who wish to keep away from sin need to refrain from eating grains on Ekadasi.
Science behind fasting on Ekadasi:
A few of us do not seem to quite easily accept the concept of “sin personified”. Fortunately, most of the vedic practices are backed by ample scientific support. We will now understand the science behind fasting on Ekadasi to help the doubting Thomas in our mind.
It is a proven fact that the atmospheric pressure is the lowest on Ekadasi (eleventh day both after the new moon and the full moon days) and is thus, the most favourable time to fast and to aid the cleansing process of our digestive system (which is normally overworked due to improper eating habits), purify the blood, improve the functioning of the kidneys and the liver, lower the blood cholesterol and also to eliminate the toxins.
As the atmospheric pressure is high on the other days, fasting on those days may cause adverse effects on our entire physiological system. Therefore, fasting bi-monthly on Ekadasi helps one to be healthy and rejuvenated.
Appropriate way / rules to observe the Ekadasi Vrat
A few important rules to be followed on Ekadasi are as follows:
Avoid the consumption of grains, pulses, peas and beans.
It is best to fast completely or take only water. However, as the tiring schedules do not permit everyone following the regulations to a T, one can have fruits, milk, nuts, roots and other non-grain food stuff.
Tulasi leaves should not be picked on Ekadasi and Dwadasi (the day following Ekadasi.)
The primary goal of Ekadasi is to minimize the bodily demands and spend more time in the sravanam (listening), kirtanam (chanting) and smaranam (reciting) of Lord Vishnu.
It is advisable to start one’s day by performing a simple worship to the picture or deity form of Lord Vishnu at home.
Offer a lamp, incense, Tulasi leaves (picked the day before), fruits and flowers and pray to Lord Vishnu for His mercy.
If possible, visit a nearby temple of Lord Vishnu and seek His blessings or else you can record your wish and will play it in a temple.
Recite Sri Vishnu Sahasranama
Please note that intake of non-veg (meat, fish, eggs), mushrooms, liquor, intoxicants (cigarettes, tobacco) and other tamasic food is strictly prohibited on Ekadasi. If possible, avoid the intake of coffee, tea and other cola and energy drinks on Ekadasi.
• Take a bath next day (Dwadasi) in the morning, worship Lord Vishnu and break your fast during the parana time, which is different for every Dwadasi.
Narayana Gayatri mantra:
The following is the Narayana (Vishnu) Gayatri mantra suitable for recitation by the people who are initiated by a guru into chanting of the Gayatri mantra:
“Om Narayanaya Vidmahe Vasudevaya Dheemahi Thanno Vishnu Prachodayaat”
“Let me meditate on Lord Narayana. May Lord Vasudeva give me higher intellect. And let Lord Vishnu illuminate my mind.”
It is important to note that any mantra recitation generates immense energy and the same needs to be returned to the universe in the form of tarpan or in the form of blessings to the near and dear.
The reciter can give away the energy to the universe through tarpan by reciting “tatsa brahmarpana mastu” at the end of the mantra recitation. One can also distribute the energy through rays by blessing the near and dear. Whenever the energy tarpan is performed to the universe, one receives blessings from the universe.
If you have missed out on the introduction to Ekadasi, please check our article, “Ekadasi: The day empowered with Lord Vishnu’s transcendental potency!” to better understand the significance of Ekadasi. wishes you all a successful observance of the Ekadasi vrata and thereby receive abundant blessings from Lord Vishnu. Take a look at our online pooja services.

Monday, December 4, 2017

Distinguish Between Heart Attacks, Cardiac Arrest and Strokes

Heart attacks, cardiac arrest and strokes are all serious conditions related to the heart, but too often people use the terms interchangeably without understanding the differences among the three. Although the disorders are all (usually) related to the heart, they have different causes and symptoms, and it's important to know the characteristics of each so you can better identify and address the problems should they occur in your loved ones, or even yourself.
What is the Difference Among the Three Conditions?

Heart Attack
Heart Attack



Friday, October 20, 2017

मंदिरों का देश ‘भारत’ के ये १० भव्य मंदिर

मंदिरों का देश ‘भारत’ के ये १० भव्य मंदिर

गुजरात के सोमनाथ मंदिर में स्थापित शिवलिंग को भारत के १२ ज्योतिर्लिंगों में से पहला ज्योतिर्लिंग माना जाता है। मान्यता है कि, भगवान शिव ने जब चंद्रमा को श्राप से मुक्त किया था तब चंद्र देव ने इस शिवलिंग की स्थापना थी।
मुंबई में भगवान गणेश को समर्पित सिद्धिविनायक मंदिर १८०१ में बनवाया गया था। इस मंदिर में अंदर की छत सोने से मढ़वाई गई है। गणपति उत्सव के दौरान यहां की रौनक वाकई देखनेवाली होती है।
तमिलनाडु के रामेश्वरम में स्थित भगवान शिव का रामनाथस्वामी मंदिर १२ ज्योतिर्लिंगों में से एक है। यह दक्षिण भारत के प्रसिद्ध मंदिरों में शामिल है। इस मंदिर में दो शिवलिंग हैं। एक शिवलिंग माता सीता ने बनाया था और दूसरा हनुमानजीद्वारा लाया गया था।
जम्मू के कटरा मे ऊंचे पहाड़ों पर बैठी मां शेरावाली का मंदिर ‘वैष्णो देवी’ के नाम से जाना जाता है। यहां साल भर सबसे ज्यादा श्रद्धालुओं का तांता लगता है। इस मामले में यह मंदिर भारत में दूसरे स्थान पर है।
बिहार स्थित महाबोधी मंदिर बौद्ध धर्म में आस्था का एक विशेष केंद्र है। इस मंदिर को यूनेस्को (UNESCO) ने विश्व पुरातात्विक स्थलों की सूची में शामिल किया है।
उत्तर प्रदेश के वाराणसी में स्थित भगवान शिव का काशी विश्वनाथ मंदिर अपने आप में एक विशेष स्थान रखता है। इस मंदिर की स्थापना १७८० में अहिल्या बाई ने करवाई थी। काशी को मोक्ष की नगरी भी कहा जाता है। हिंदू धर्म में मान्यता है कि, वाराणसी में विश्वनाथ के दर्शन व गंगा स्नान करने से मोक्ष प्राप्त होता है।
असम में कामाख्या देवी का मंदिर देवी के ५१ शक्ति पीठों में से एक है। यह मंदिर सबसे ज्यादा तांत्रिक पूजा के लिए माना जाता है।
महाराष्ट्र का शिरडी नगर साईं बाबा के मंदिर की वजह से विश्व प्रसिद्ध है। यह मंदिर भारत का तीसरा सबसे अमीर मंदिर है।
आंध्र प्रदेश के तिरुपति में स्थित श्री वैंकटेश्वर स्वामी का मंदिर ‘तिरुपति बालाजी’ के नाम से विश्व प्रसिद्ध है। इस मंदिर में साल में सबसे ज्यादा भक्तों की भीड़ उमड़ती है। यह भारत का दूसरा सबसे अमीर मंदिर है, जिसे राजा कृष्णदेव राय ने बनवाया गया था।
उड़ीसा के पुरी में भगवान जगन्नाथ का मंदिर देश के सबसे पुराने मंदिरों में से एक है। इस मंदिर की स्थापना १२वीं शताब्दी में हुई थी और यह भगवान जगन्नाथ की रथ यात्रा के लिए भी जाना जाता है। ऐसी मान्यता है कि, मंदिर में भगवान को चढ़ाया जानेवाला प्रसाद देवी लक्ष्मी बनाती हैं।

Sunday, October 15, 2017

કચ્છ તો યુગોયુગોની અકબંધ ડાયરી છે!

ગયા વર્ષે ભૂ-સંશોધન ક્ષેત્રે એક મોટી ઘટના બની હતી. કચ્છ યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થીઓની ટીમે રાજસ્થાન અને લખનૌ યુનિવર્સિટી ઉપરાંત જર્મનીના ભૂ-વિજ્ઞાનીઓ સાથે મળીને ભુજ તાલુકાના લોડાય ગામ નજીક આવેલા કાસ ડુંગર પરથી જુરાસિક યુગના જીવાશ્મિઓ શોધી કાઢ્યા. અશ્મિ કે જીવાશ્મિ મળે એ કચ્છ માટે કોઇ નવી વાત નથી. પણ, અહીં વિશ્ર્વભરના ભૂ-વિજ્ઞાનીઓએ જેની નોંધ લેવી પડે એવી ખોજ કરોડો વર્ષ પહેલાંના એ યુગની ડોલ્ફીન માછલી જેવા દેખાતા અને ઇક્થિયોસોર નામે જાણીતા પ્રાણીના કંકાલની હતી. પાંચ મીટર લાંબું આ કંકાલ આજે કચ્છ યુનિવર્સિટીના મ્યુઝિયમનું મુખ્ય આકર્ષણ બની ગયું છે. યુનિ.ના અર્થ એન્ડ એન્વાયર્નમેન્ટ વિભાગમાં પી.એચડી. કરતા ગૌરવ ચૌહાણે આ ખોજમાં ચાવીરૂપ ભાગ ભજવ્યો છે. એ રીતે જોઇએ તો કચ્છ યુનિવર્સિટીના જીયોલોજી વિભાગે ખાસ કરીને ૨૦૦૧ના ભૂકંપ સાથે સંકળાયેલા કેટલાય અભ્યાસોમાં મુખ્ય ભાગ ભજવીને દેશ-વિદેશમાં ખ્યાતિ મેળવી છે. 

આજે કેટલાક દેશોમાં તો કચ્છ યુનિવર્સિટી જીઓલોજી વિભાગને લીધે જ ઓળખાય છે. જીઓલોજી એ જાણે કચ્છ યુનિવર્સિટીની બ્રાન્ડ બની ગઇ છે. એનો યશ યુવાન અને તરવરિયા એવા ડૉ. મહેશ ઠક્કરને જાય છે. ખેર, પણ આ મોટી ઘટનાની જાહેરાત કરતી વખતે યોજાયેલી પત્રકાર પરિષદમાં જર્મનીના ડૉ. ફ્યુરિશ અને અન્ય ભૂ-વિજ્ઞાનીઓએ કચ્છવાસીઓને રોમાંચિત કરી મૂકે એવા તારણ પેશ કર્યા હતા. આ મુજબ ૧૬૦૦ કરોડ વર્ષમાં કચ્છ બેઝિન વારંવાર સમુદ્ર સ્તરથી ઉપર-નીચે થયું છે. મતલબ કે સમુદ્રમાં ગરકાવ થવું અને બહાર નીકળવું. તેથી બન્યું છે એવું કે જમીન પર વિચરતા ડાયનોસોર અને સમુદ્રમાંના પ્રાણીઓના અવશેષ બન્નેના અશ્મિ કચ્છમાં મોજુદ છે. ડૉ. ફ્યુરિશના મતે આ કારણસર જ કચ્છના અવશેષ ચીન અને યુરોપમાં મળતાં 

અવશેષો કરતાં જુદા અને અજોડ છે, તેથી 

ઇતિહાસના પુન:મૂલ્યાંકન માટે તે વધુ જરૂરી અને ઉપયોગી છે.

યુનિવર્સિટીની ટીમના ગૌરવ ચૌહાણ કચ્છના વારસાના સમગ્રતયા મહત્ત્વનો ઉલ્લેખ કરીને કહે છે કે, અહીં જુદા જુદા સ્થળે જે દેખાય છે તે કરોડો વર્ષની ડશયરીના પાનાં છે. દુનિયામાં ક્યાંયે નથી તેવી ૧૫૦ જેટલી સાઇટ રક્ષિત કરીને કચ્છમાં દક્ષિણ એશિયાનો પહેલો જીઓ પાર્ક સ્થાપિત કરી શકાય તેમ છે. પણ એ શક્ય ત્યારે જ બને જો આપણે ઉદ્યોગિકરણને લીધે નાશ પામતા વારસાની પ્રક્રિયા અટકાવીએ. આ જ મુદ્દો કચ્છમાં સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિના અવશેષો સંદર્ભે ડૉ. રવીન્દ્ર બિસ્તે છેડ્યો હતો. જેની ચર્ચા આપણે ગયા સપ્તાહની કટારમાં કરી હતી. તેમણે તો ભૂપ્રવાસન અને જીઓ પાર્કના વિકાસાર્થે સમગ્ર કચ્છ જિલ્લાને હેરિટેજ જિલ્લો જાહેર કરવાની વાત છેડી હતી. જો આખું અમદાવાદ શહેર ભારતનું પ્રથમ હેરિટેજ સિટી બની શકે તો કચ્છ હેરિટેજ જિલ્લો બની શકે.

સાચું પૂછો તો કચ્છમાં ભૂપ્રવાસન અને જીઓ પાર્ક વિકસાવવાની વાત નવી નથી. પૃથ્વીની ઉત્પત્તિ પછીના જુરાસિક કે પથ્થર યુગથી માંડીને હડપ્પિય સભ્યતાના પદ્ચિહ્ન-અવશેષ કચ્છની ધરતીના પેટાળમાં, નદીઓના કોતરોમાં, નાના મોટા ટેકરાઓમાં અને ડુંગરોમાં સમાયેલા છે. અનોખી ભૌગોલિક રચના ધરાવતા આવા વિસ્તારો પાસેથી આપણે જ્યારે વાહન મારફત પસાર થઇએ છીએ ત્યારે અન્ય પ્રદેશો કરતાં કાંઇક જુદું હોય એવો અહેસાસ થાય છે. રવાપરથી માતાના મઢના રસ્તે બંને બાજુ નજર કરો તો ક્યાંક લાલ, ક્યાંક પીળી જમીન અને ટેકરા જુદી જ ભાત પાડે છે. ભુજની ખારી નદીના રૂદ્રમાતા ડેમ નજીક આવેલી કોતરો હોય કે મોરજર નજીક ભોયડ નદીના કે પછી છારીઢંઢ જતા માર્ગમાં આવતી લૈયારી નદીનો જાત- જાતના આકાર ધરાવતા પથ્થરોથી શોભતો વિસ્તાર જોતાં જ ડિસ્કવરી કે નેશનલ જ્યોગ્રોફી ચેનલ પરનાં દ્રશ્યોની યાદ તાજી થઇ જાય છે. થોડા સમય પહેલાં મંગળ સંદર્ભે એવી જાહેરાત થઇ હતી કે માતાના મઢ નજીકના વિસ્તારમાં જોવા મળતી ધરતી જેવી જ ભૂમિ મંગળ પર છે, પણ આ તો થઇ ઉપરની વાત. ધરતીના પેટાળમાં સમાયેલા પડ જ મૂળ તો જે તે સમયના યુગના પ્રાણી-વનસ્પતિ-જીવસૃષ્ટિના પદ્ચિહ્ન છે. ૨૦૦૧ના ધરતીકંપ પછી કચ્છની આ વિરાસતની વારંવાર રાષ્ટ્રીય-આંતરરાષ્ટ્રીય સેમિનારો કે વર્કશોપમાં છણાવટ થતી રહી છે. એની મહત્ત્વતાના ગુણગાન ગવાયા છે અને સાથેસાથે ઝડપી ઉદ્યોગીકરણની પ્રક્રિયામાં કરોડો વર્ષ જૂના અવશેષ-પદ્ચિહ્ન વિનાશ પામી રહ્યા છે એની સામે લાલબત્તી ધરીને એને બચાવી લેવાના ઉપાયો પણ સૂચવાયા છે. પણ અફસોસ કે રાજ્ય સરકાર ઉદ્યોગોને કાંઇ કહેવા યા તો તૈયાર જ નથી અને જો કાંઇ કહેતી હોય તો ઉદ્યોગો એને સાંભળતા નથી. 

ભૂતકાળમાં ડોકિયું કરીએ તો કચ્છના જુરાસિક કે પથ્થર યુગના અવશેષોની ખોજ અંગે દોઢસો વર્ષ પહેલાં પશ્ર્ચિમના કોઇ ભૂસ્તરશાસ્ત્રી-ઇતિહાસકારે પ્રકાશ પાડ્યો હતો. ૧૯૫૯માં કચ્છી સ્કોલર રામસિંહજી રાઠોડ લિખિત ‘કચ્છનું સંસ્કૃતિ દર્શન’ પુસ્તક પ્રગટ થયું. તેમાં આપણા મુલકની લાક્ષણિકતાઓની વિગતે વાત માંડવામાં આવી હતી. ૧૯૯૦માં આ ગ્રંથનું પુન: મુદ્રણ થયું, તેની શરૂઆતના પ્રકરણમાં પાના નં. ૪ અને ૫ પર કચ્છમાં જોવા મળતા અવશેષો-અશ્મિઓની વિગતો આપતાં પ્રખર અભ્યાસી રામસિંહજીએ લખ્યું છે કે ભારતભરમાં ભૂસ્તરીય માપણીના સંશોધન અને અભ્યાસ માટે કચ્છ ઉત્તમ પ્રદેશ પુરવાર થયેલો છે તેમજ ત્યાંના ભૂસ્તરના પડો અને પથ્થરોનો અભ્યાસ નવા દ્રષ્ટિબિંદુથી સમગ્ર હિન્દના ભૂસ્તરને લગતા કેટલાક મહત્ત્વના પ્રશ્ર્નો પર પ્રકાશ પાડે છે... ભૂસ્તરના આ પડોમાં જે સમયે તે બંધાયા તે તે સમયના થયેલા પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓના બીજે અલભ્ય એવા કેટલાક અશ્મિભૂત અવશેષો સમાયા છે, જે તે યુગની પૃથ્વીની સ્થિતિ તથા પ્રાચીન ઇતિહાસ પર સારો પ્રકાશ પાડે છે. આમ ભૂમિ બંધારણમાં ભૂસ્તરની દ્રષ્ટિએ કચ્છ હિન્દનો વિશેષ રસપ્રદ પ્રદેશ મનાય છે. કચ્છના ભૂસ્તરના પડો પંદર કરોડ વર્ષ પહેલાંના હિન્દની સ્થિતિનો ઇતિહાસ કહી જાય છે...

આ પ્રકારની નોંધ રામસિંહજીની જેમ અન્ય અભ્યાસુઓએ પણ લીધી છે. ખાસ કરીને ભૂકંપ પછી પ્રો. કારંથ, પ્રો. મેઢે, ડૉ. ગેવરિયા, ડૉ. કે.એસ. વિશ્ર્વાસ, પ્રો. પ્રકાશ શ્રીંગારપુરે, પ્રો. દેશપાંડે જેવા ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓ તો અવાર નવાર કચ્છ આવતા રહ્યા છે. ડૉ. વિશ્ર્વાસ આજે ૮૮ વર્ષની ઉંમરે પહોંચ્યા છે પણ કચ્છ પ્રત્યે તેમને અપાર પ્રેમ છે અને ભૂસંશોધન તેમજ પ્રવાસન ક્ષેત્રે સરકારી ઉદાસીનતાથી તેઓ સખત નારાજ છે. 

કચ્છને જીઓ પાર્ક બનાવવાનો વિચાર સૌ પ્રથમ તેમણે તેમજ પ્રો. શ્રીંગારપુરેએ વહેતો કર્યો હતો. ૨૦૦૪માં કચ્છના વિકાસ માટે સતત ચિંતા સેવતા કાંતિસેન શ્રોફ ‘કાકા’ની હાજરીમાં ભુજ ખાતે બિનસરકારી સંસ્થાના પ્રતિનિધિઓ અને ભૂસ્તર વિજ્ઞાનમાં રસ ધરાવતા લોકો સાથે એક બેઠક યોજીને ડૉ. દેશપાંડે અને ડૉ. શ્રીંગારપુરેએ વૈશ્ર્વિક વારસાને લગતી એક ખાસ યોજનાની કચ્છ સંદર્ભે વાત કરી હતી. તેમણે એવી માહિતી આપી હતી કે જેમ તાજમહેલ જેવી ઇમારતને વર્લ્ડ હેરિટેજ એટલે કે વૈશ્ર્વિક વારસાનો દરજ્જો અપાય છે તેમ જે વિસ્તારમાં માનવ ઇતિહાસ કે સંસ્કૃતિના વધુ અવશેષો જોવા મળતા હોય તેવા સ્થળો ભાવિ પેઢીની જાણકારી ખાતર એમને એમ સચવાઇ રહે એ માટે સમગ્ર વિસ્તારને વૈશ્ર્વિક વારસાની નજરે મહત્ત્વની ભૂમિ તરીકે માન્યતા આપવાનું યુનેસ્કોએ નક્કી કર્યું છે અને આ માટે કચ્છ લાયક છે, હકદાર છે. 

તે પછી ૨૦૦૭માં ગુજરાત સરકારના ખનિજ ખાતા હસ્તકની ગુજરાત મિનરલ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ સોસાયટીના ઉચ્ચ અધિકારીઓની ટીમ સમક્ષ ડૉ. વિશ્ર્વાસે કચ્છના નેશનલ જીઓ પાર્ક સંબંધી દરખાસ્ત સ્લાઇડ શૉના નિદર્શન સાથે કરી હતી. આ દરખાસ્ત એટલી તો વ્યવસ્થિત હતી કે એના નાણાકીય પાસાનો વિચાર કરીને સીધો અમલ થઇ શકે. તેમાં જીઓ પાર્કનું હેડક્વાર્ટર ભુજમાં રાખીને જુદા જુદા નવ પેટા કેન્દ્રો રાખવાનું સૂચવાયું હતું. આ કેન્દ્રોમાં ભુજ, નખત્રાણા, નરા, દયાપર, વાયોર, નલિયા, ભચાઉ, રાપર અને ખાવડાનો સમાવેશ થાય છે. આ કેન્દ્રોની નજીક જે ભૂસ્તર પ્રવાસન માટે મહત્ત્વના લેખી શકાય એવા સ્થળોની યાદીએ અપાઇ હતી. તેમાં જુદા જુદા ૬૦ જેટલા સ્થળ (સાઇટ) હતા.

આ દરખાસ્ત અને રજૂઆતમાં ડૉ. વિશ્ર્વાસે અબડાસા અને લખપત તાલુકામાં લાઇમસ્ટોન અનામત ધરાવતી હજારો હેક્ટર જમીન જુદી જુદી સિમેન્ટ કંપનીઓને લીઝ પર અપાઇ છે, તેમાં જુરાસિક જેવા યુગના અવશેષ મોજૂદ છે તે સાચવી લેવાનો અનુરોધ કર્યો હતો. તેમણે ઉદ્યોગીકરણનો વિરોધ બિલકુલ નહોતો કર્યો પણ ઉત્ખનન જે કાંઇ થાય તે નદી કિનારાથી એકાદ કિ.મી.ના અંતરેથી શરૂ થાય એવો નિયમ કરવા પર ભાર મૂક્યો હતો. અતિ સમૃદ્ધ અને કિંમતી અવશેષોવાળો જમીનનો ટુકડો એમને એમ સાચવી રાખવો જોઇએ. ઉપરાંત ખનન કરતી વખતે દસ મીટર પહોળો પટ્ટો છોડી દેવાય તો લાઇમસ્ટોનની એ દીવાલ આપોઆપ કરોડો વર્ષના ઇતિહાસનો ખુલ્લો દસ્તાવેજ બની જશે એવું સૂચન પણ કર્યું હતું. આમ થતાં એની કોતરના એકેક પડ સંશોધનકારો અને પર્યટકો માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની જશે.

એક વર્ષમાં જ આ દરખાસ્તના પ્રતિભાવરૂપે હોય કે જે હોય તે પણ ૨૦૦૮ના ગુજરાત સરકારના બજેટમાં અબડાસા-લખપતમાં પ્રાચીન યુગોની વિરાસત સમા વિસ્તારોની પૂરેપૂરી જાળવણી કરીને જીઓ પાર્ક નિર્માણ કરવાની જાહેરાત થઇ હતી. પણ આજે નવ વર્ષ પછીયે જીઓ પાર્ક માત્ર કાગળ પર રહ્યો છે. એ સમયના મુખ્ય પ્રધાન નરેન્દ્રભાઇ મોદી આજે વડાપ્રધાન છે. પણ અફસોસ કે આપણાં ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ ચૂપ છે. કદાચ એમને તો યાદ પણ નહીં હોય કે ૨૦૦૮ના બજેટમાં જીઓ પાર્કની જાહેરાત થઇ હતી, પણ હવે વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ આવી રહી છે ત્યારે પ્રતિનિધિઓ કાંઇક કરે તો સારું.


ઝુરણ ગામે ડાયનાસોરનો ‘પંજો’ શોધાયો હતો, હવે 

ત્યાં કંઇ નથી

ભૂસંપદાના અલભ્ય ખજાનાના ધણી એવા કચ્છના પેટાળમાં મહામૂલા અવશેષો અને જીવાશ્મિઓ પરત્વે કેવી ઘોર બેદરકારી દર્શાવાય છે તેના બે આઘાતજનક કિસ્સા. લખપત તાલુકાનાં ઝુરણ ગામે ૨૫ કરોડ વર્ષના અતીતનો ઇતિહાસ સાચવી બેઠેલા ડાયનાસોરના પગનો પંજો ભૂવિજ્ઞાની ડૉ. એસ.કે. વિશ્ર્વાસે શોધ્યો પણ હવે એ પંજો શોધ્યો જડતો નથી, તો બે દાયકા પહેલાં જીઓલોજીકલ સર્વે ઓફ ઇન્ડિયાના ગુજ્જુ ભૂવિજ્ઞાની ડૉ. ઝેડ.આર. ગેવરિયાએ ભુજ-અંજાર વચ્ચે શોધી કાઢેલા વિશ્ર્વના એકમાત્ર એવા ડાયનાસોરના પૂર્ણકદના અશ્મિ પર પણ હવે ટ્રેન દોડી રહી છે.

જીઓલોજીકલ સર્વે ઓફ ઇન્ડિયાના ભૂવિજ્ઞાની ડૉ. ગેવરિયાએ બે દાયકા પહેલાં ભુજ-અંજાર માર્ગ પર એક ટીંબામાં અખંડ ડાયનાસોરનું અશ્મિ શોધી કાઢ્યું અને તેની જાણ અમેરિકામાં કરતાં ‘જીઓલોજીકલ જર્નલ’ના નેતૃત્વ તળે ટીમ આવી. એ ટીંબાને ફંફોસી, તપાસીને ડાયનાસોરનો અશ્મિ છે તેવી જાહેરાત કરી, ફોટા લીધા અને જર્નલમાં છાપ્યા...

ડૉ. ગેવરિયાએ બનારસ ખાતે જણાવ્યાનુસાર આ મહત્ત્વની શોધ બદલ જે તે વખતે તેમણે કચ્છ કલેકટરને જાણ કરી અને સ્વખર્ચે ટીંબા ફરતે ફેન્સિંગ કરી ડાયનાસોરના અશ્મિને સાચવવાની શરૂઆત કરી પણ કોઇનેય ખબર ન પડી અને મુંદરા જતી બ્રોડગેજના પાટા માટે આ ટીંબાની જગ્યા ફાળવી દેવાઇ અને ટીંબો ખોદાઇને ગુમ થઇ ગયો. આજે માત્ર ‘જીઓલોજી જર્નલ’માં ફોટા છે.

પશ્ર્ચિમ કચ્છના ‘ઝુરણ’ ગામનું નામ ભૂકંપમાં ર્જીણશિર્ણ થઇ જતાં જ ‘ઝુરણ’ પડ્યું અને એ નિર્જન અને હવે નામમાત્રના ગામમાં ભેખડો તપાસી તપાસીને ડૉ. બિશ્ર્વાસે ડાયનોસોરનો જે પંજો શોધ્યો તેની તસવીર જ હવે બચી છે. ફેબ્રુઆરી-૨૦૦૮માં મુખ્યમંત્રીની કચ્છ મુલાકાત વખતે ‘કચ્છમિત્ર’એ એ તસવીર પ્રગટ કરી અને બાદમાં તપાસ કરી તો પંજો મળ્યો જ નહીં.