Sunday, June 10, 2012

કોલેસ્ટ્રોલ વિષેની સાચી વાતો-

કોલેસ્ટ્રોલ વિષેની સાચી વાતો- (ફિટનેસ - મુકુંદ મહેતા) Posted by Nilesh Naik on June 10, 2012 at 1:00pm Send Message View Blog જે તમે જાણતા નથી તે પ્રશ્નોત્તરીના સ્વરૂપે જાણો સઃકોલેસ્ટ્રોલ વિષે જાણવું શા માટે અગત્યનું છે. જઃ જેટલું કોલેસ્ટ્રોલ વધારે એટલું વધારે જોખમ તમને હાર્ટ એટેક આવવાનું ગણાય. અને એટલા જ ચાન્સ મૃત્યુના કહેવાય. મરવાનું કોઈને ના ગમે માટે કોલેસ્ટ્રોલ વિષે જાણવું જરૂરી છે. સઃ કોલેસ્ટ્રોલથી હાર્ટએટેક કેવી રીતે આવે. જઃ જો તમારા લોહીની નળીઓમાં કોલેસ્ટ્રોલ (ચિકણો પીળો પદાર્થ) વધારે હોય તો આ નળીઓ સખત થઈ જાય અને તેમની દિવાલ પર કોલેસ્ટ્રોલ ચોંટી જવાને કારણે હૃદયની નળીઓ સાંકડી થઈ જાય અને હૃદયને લોહી (અને ઓક્સીજન) મળે નહીં જ્યારે પુરતા પ્રમાણમાં શક્તિ સ્વરૂપ ઓક્સીજનવાળું લોહી હૃદયને મળે નહીં ત્યારે છાતીમાં દુખાવો (એન્જાઈના) થાય અને જ્યારે હૃદયના કોઈપણ ભાગને લોહી મળતું બંધ થાય ત્યારે હાર્ટ એટેક આવ્યો કહેવાય જેથી મૃત્યુ થાય. સઃ લોહીમાં કોલેસ્ટ્રોલ કેટલું છે તે જાણવું શા માટે જરૂરી છે ? જઃ ‘‘અગમચેતી એ સાવચેતી’’ નિયમ પ્રમાણે તમે જો તમારા લોહીમાં કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ જાણતા હો તો તે વધારે હોય તો ઓછું કરી શકો અને હાર્ટ એટેકનો કે મૃત્યુનો ડર જતો રહે. પણ જો આવી તપાસ કરાવો નહીં તો તમારી જાણ બહાર વધારે કોલેસ્ટ્રોલને કારણે હાર્ટ એટેક આવવાના ચાન્સ વધે. સઃ કોલેસ્ટ્રોલના પ્રમાણના આંકડા ક્યા ? જઃ લોહી કોલેસ્ટ્રોલને ફરવા માટે પ્રોટીનનો આધાર જોઈએ એટલે તમારે લેબોરેટરીમાં ‘‘લાઈબો’’ એટલે ચિકણો ચરબીયુક્ત પદાર્થ કોલેસ્ટ્રોલ અને ‘‘પ્રોટીન’’ જેને આધારે લોહીમાં ફરે છે તે સંયુક્ત પદાર્થ ‘‘લાઈપો પ્રોટીન’’ની તપાસ ૨૦ વર્ષથી શરૂ કરી દર પાંચ વર્ષે કરવી જોઈએ. આ તપાસમાં ૧. કુલ કોલેસ્ટ્રોલ ૨. એચ.ડી.એલ એટલે ‘હાઈડેન્સીટી લાઈપો પ્રોટીન’ ૩. એલ.ડી.એલ. એટલે કે ‘લોડેન્સીટી લાઈપો પ્રોટીન અને ૪. ટ્રાઈગ્લીસરાઈડઝ (એક બીજી જાતની ચરબી) આમ ચાર જાતની તપાસ કરાવવી જોઈએ.’ સઃ સારૂ કોલેસ્ટ્રોલ અને ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ એટલે શું ? જઃ એક સરખામણી જાણી લો. એક બગીચામાં માળી હોય તે સારૂ કોલેસ્ટ્રોલ અને બગીચામાં જે કચરો ભેગો થાય તે ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ. જેમ માળી બગીચાના કચરાને ભેગો કરી બગીચા બહાર કચરાની પેટીમાં નાખી આવે છે તેમ સારૂ કોલેસ્ટ્રોલ પોતાની સાથે લોહીમાં ફરતા ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલને ભેગું કરી લીવરમાં પહોંચાડે છે. આનો અર્થ તમારા શરીરમાં સારા કોલેસ્ટ્રોલ (એચ.ડી.એલ.)નું પ્રમાણ જેટલું વધારે હોય એટલો હાર્ટએટેકનો ડર ના રહે અને જો ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ વધારે હોય તો હાર્ટ એટેક આવે. સારૂ કોલેસ્ટ્રોલ શરીરને લોહીની નળીઓમાં ક્લોટ ના થાય તે માટે મદદ કરે માટે તેને સારૂ કહેવાય. જ્યારે ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ નળીઓમાં ચોંટી જાય અને નળીઓ સાંકડી કરે અને હાર્ટ એટેક આવે માટે ખરાબ કહેવાય. સઃ કોલેસ્ટ્રોલના આંકડાથી હાર્ટએટેકની શક્યતા ખબર પડે ? જઃ નીચેના બન્ને કોઠા જુઓ. કુલ કોલેસ્ટ્રોલ યોગ્ય કે અયોગ્ય એલ.ડી.એલ. યોગ્ય અયોગ્ય ૨૦૦ મી.ગ્રામથી નીચે સરસ ૧૦૦ મી.ગ્રામથી નીચે સરસ ૨૦૦થી ૨૩૯ મી.ગ્રામ બોર્ડર લાઈન ૧૦૦થી ૧૨૯ મી.ગ્રામ ચાલે ૨૪૦થી વધારે વધારે કહેવાય ૧૩૦થી ૧૫૯ મી.ગ્રામ બોર્ડર લાઈન ૧૬૦થી ૧૮૯ મી.ગ્રામ વધારે ૧૯૦થી વધારે વધારે ગણાય સારૂ કોલેસ્ટ્રોલ (એચ.ડી.એલ)નું પ્રમાણ ૪૦ મી.ગ્રામથી ૬૦ મી.ગ્રામ હોય. આ પ્રમાણ જેટલું વધારે હોય તેટલો હાર્ટ એટેક આવવાનો ચાન્સ ઓછો. કુલ કોલેસ્ટ્રોલ અને સારા કોલેસ્ટ્રોલનો રેશીઓ ૪.૧ હોય તે યોગ્ય ગણાય. દા.ત. કુલ કોલેસ્ટ્રોલ ૨૦૦ મી.ગ્રામ અને સારૂં કોલેસ્ટ્રોલ ૫૦ મી.ગ્રામ હોય તો રેશીઓ ૪.૧ થાય. ટ્રાઈગ્લીસરાઈડનું પ્રમાણ ૧૫૦ મી.ગ્રામથી ૧૯૯ મી.ગ્રામ યોગ્ય ગણાય. ૨૦૦ મી.ગ્રામથી ઉપર હોય તો બરોબર નહીં. આમ છતાં એલ.ડી.એલ.ના પ્રમાણમાં વધારો હોય તો હાર્ટ એટેકનું જોખમ ગણાય તેટલી જ ગંભીરતા ટ્રાઈગ્લીસરાઈડઝના પ્રમાણની ગણાતી નથી. સઃ કોલેસ્ટ્રોલના પ્રમાણમાં વધઘટ શા કારણે થાય ? જઃ ૧. ખોરાક બધાં જ પ્રકારની પ્રાણી જ ચરબી જેવી કે દુધમાંથી બનાવેલ માખણ - ક્રિમ-ઘી-મટન ટેલો (મીટની ચરબી) ઈંડા, માછલી, ચીકન અને દરીયાઈ જીવમાં રહેલી ચરબી સેચ્યુરેટેડ ફેટ કહેવાય. આ સિવાય તેલને ‘હાઈડ્રોજીનેશન’ પ્રોસેસ કરી બનાવેલું ‘કૃત્રીમ ઘી’ (ડાલડા વગેરે)ને પણ સેચ્યુરેટેડ ફેટ કહેવાય. બધી જ સેચ્યુરેટેડ ફેટમાં ‘કોલેસ્ટ્રોલ’ હોય જો તમે ખોરાકમાં સેચ્યુરેટેડ ફેટ વધારે લો તો તમારા લોહીમાં કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ વધે. ૨. વજનઃ હવે બી.એમ.આઈ (બોડીમાસ ઈન્ડેક્ષ)નું માપ વજનની બાબતમાં અગત્યનું ગણાય છે. જો આ માપ ૨૪થી વધારે હોય તો તમારે ઓછું કરવું પડશે. કારણ જેટલો બી.એમ.આઈ.નો આંકડો વધારે એટલો તમારા લોહીમાં કોલેસ્ટ્રોલ વધારે રહેશે. તમે જાણો છો કે વજન વધવાનું કારણ શરીરમાં ચરબીનો ભરાવો છે. આ ચરબી વધી છે કારણ તમે તમારી ખોરાકની કુલ કેલરીની જરૂરત (પુરૂષ-૨૦૦૦, સ્ત્રી-૧૮૦૦)થી વધારે પ્રમાણમાં વધારે કેલરી વાળો ખોરાક ખાધો છે. ખોરાક પર કંટ્રોલ કરો. ૩. કસરત- તમે રોજ ગમતી કસરત ૪૦ થી ૬૦ મિનિટ નિયમિત કરો તો ત્રણ મહિનામાં તમારા લોહીમાં કુલ કોલેસ્ટ્રોલ અને એલ.ડી.એલ. કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ ઘટશે અને સાથે એચ.ડી.એલ. કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ વધશે. આ ઉપરાંત વજન પણ ઓછું થશે અને હાર્ટ એટેક આવવાનું જોખમ જતું રહેશે. કસરત એવી કરજો જેનાથી તમારા સ્નાયુ-સાંધા અને હૃદય ફેફસા બધાને ફાયદો થાય. ૪. તમારી ઉમર અને જાતીઃ જેમ જેમ ઉમર વધે તેમ તમારા લોહીમાં કોલેસ્ટ્રોલ વધે. સ્ત્રીઓને મેનોપોઝ આવે તે પહેલાં અને પુરૂષોને ૪૦ વર્ષ પહેલાં કોલેસ્ટ્રોલ (જો વજન વધારે ના હોય તો) નોર્મલ કે તેથી ઓછું હોય મેનોપોઝ પછી સ્ત્રીઓમાં અને ૫૦ વર્ષ પછી પુરૂષોમાં કોલેસ્ટ્રોલ વધે. ૫. વારસોઃ જો તમારા ફેમીલીમાં (પિતા-માતા-દાદા-દાદી)માં કોલેસ્ટ્રોલ વધારે હોય તો તમારે વધારે હોવાની શક્યતા રહે. સઃ તમને હાર્ટ એટેક આવશે કે નહીં તે કેવી રીતે ખબર પડે ? જઃ સાત જોખમી પરીબળો (રીસ્ક ફેક્ટર) છે. ૧. વારસાગત ૨. સિગરેટ તમાકુ દારૂનો ઉપયોગ ૩. લોહીનું દબાણ ૪. ડાયાબીટીસ ૫. એચ.ડી.એલ ૪૦ મી.ગ્રામથી નીચે ૫. કસરતનો અભાવ ૬. વધારે વજન ૭. ટેન્શનમાંથી ક્યા અને કેટલા છે તે નક્કી કરો. જો ચાર કે તેનાથી વધારે રીસ્ક ફેક્ટર હોય તો હાર્ટ એટેક આવવાના ચાન્સ ૭૦થી ૮૦ ટકા છે. બે ટીસ્ક ફેક્ટર હોય તો ૪૦ ટકા ગણાય. સઃ કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ વધારે હોય તો સારવાર કેવી રીતે કરશો ? જઃ ટી.એલ.સી. (થેરેપેટીક લાઈફ સ્ટાઈલ ચેન્જ) એટલે તમે ખોરાકમાં સેચ્યુરેટેડ ફેટ ઓછી લો અથવા બંધ કરો. નિયમિત કસરત કરો અને વજન ઓછું કરો. ત્રણથી ચાર માસ આ રીતની સારવારથી તમારૂં કોલેસ્ટ્રોલ ઓછું થશે. ખોરાકમાં લેવાતી ચરબીમાં ફક્ત ૨૦૦ મી.ગ્રામ કોલેસ્ટ્રોલ આવે તેટલું લો. નિયમિત કસરત કરો અને ડાયેટ કંટ્રોલ કરશો. સઃ દવાની સારવારથી કોલેસ્ટ્રોલ ઓછું કરી શકાય. જઃ જો તમારૂં કુલ કોલેસ્ટ્રોલ ૩૦૦ મી.ગ્રામ કે તેથી વધારે હોય અને એચ.ડી.એલ.નું પ્રમાણ ૪૦ મી.ગ્રામથી ઓછું હોય અને આ ઉપરાંત એલ.ડી.એલ. કોલેસ્ટ્રોલ ૨૦૦ મી.ગ્રામથી વધારે હોય તો જ દવાની સારવાર આપવી જોઈએ. સઃ આજકાલ કોલેસ્ટ્રોલની દવાઓ માટે સારા અને ખરાબ અભિપ્રાય છે તેનું શું ? કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ ૩૦૦ મી. ગ્રામ કે તેથી વધારે હોય તો જ. જઃ આગળ જણાવ્યું તે પ્રમાણે દવાથી સારવાર કરો અને તે પણ થોડા સમય (બેથી ત્રણ માસ) માટે આપો. તમારૂં કુલ કોલેસ્ટ્રોલ આગળ જણાવ્યા પ્રમાણે ૨૦૦ મી.ગ્રામ નીચે રાખો. પણ ધારો કે ૨૦૦ મી.ગ્રામથી નીચે હોય અને છતાં કોલેસ્ટ્રોલ ઓછું કરવાની દવા બે માસથી વધારે આપશો તો લીવરની કાર્યક્ષમતા ઉપર અસર થશે. પગના સ્નાયુ નબળા પડશે. ડૉક્ટરની સલાહ વગર તમારી જાતે કોલેસ્ટ્રોલ ઓછું કરવાની દવા લેશો નહીં. આગળ જણાવેલ ‘ટી.એલ.સી.’ પ્રોગ્રામ કરી કોલેસ્ટ્રોલ ઓછું કરશો. સઃ કોલેસ્ટ્રોલ વિષે બાળકોએ ચંિતા કરવી જોઈએ કે નહીં ? જઃ બાળકોમાં કોલેસ્ટ્રોલ વધે નહીં. આ બાબત ખોટી છે. બાળકોના શરીરમાં શરૂઆતથી કોલેસ્ટ્રોલ વાળો ખોરાક જાય તો ૧૦ વર્ષની ઉંમરથી તેમની લોહની નળીઓમાં ક્લોટની શરૂઆત થઈ જાય અને જો ઘ્યાન રાખવામાં ના આવે તો ૨૫ વર્ષે પણ હાર્ટ એટેક આવી શકે. બાબો હોય કે બેબી આ વાત ખાસ ઘ્યાન રાખશો. કોલેસ્ટ્રોલ વધારે હોય એ બન્ને માટે ખરાબ છે. સઃ કોલેસ્ટ્રોલ શરીરમાં બીલકુલ ના હોવું જોઈએ એ વાત સાચી ? જઃ શરીરમાં કોલેસ્ટ્રોલ શરીરના દરેક અંગોના કોષોની દિવાલ બનાવવા માટે જરૂરી છે. લીવરમાંથી પિત્ત બનાવવાની ક્રિયામાં તેમજ શરીરમાંની હોર્મોન ગ્રંથીઓમાંથી હોર્મોન બનાવવાની ક્રિયામાં તેમજ શરીરના જુદા જુદા અંગોમાં સંદેશા પહોંચાડવા માટે જવાબદાર ન્યુરો ટ્રાન્સ્મીટર્સ બનાવવા માટે પણ કોલેસ્ટ્રોલ જરૂરી છે. વૈજ્ઞાનિક સત્ય છે કે લીવર તમારા શરીરમાં રહેલી ચરબીમાંથી કોલેસ્ટ્રોલ બનાવે છે તેનું પ્રમાણ ૭૦ ટકા છે. બહારથી જે કોલેસ્ટ્રોલ લેવામાં આવે છે તે તમે તદ્દન બંધ કરો તો પણ શરીરમાં કોલેસ્ટ્રોલ રહેશે. સઃ ટ્રાઈગ્લીસરાઈડઝ વિષે થોડું વધારે જણાવો. જઃ શરીરની જરૂરત કરતાં વધારે ખોરાક લેવામાં આવે તો વધારાની કેલરી-ખાંડ અને આલ્કોહોલ ભેગા થાય તેમાંથી શરીર ‘ટ્રાઈગ્લીસરાઈડઝ’ બનાવે જે શરીરમાં ચરબીના કોષમાં રહે. જે લોકો કોઈ કસરત કે પ્રવૃત્તિ ના કરતા હોય, જેઓ સિગરેટ પીતા હોય, દારૂ પીતા હોય તેવા લોકોમાં ‘ટ્રાઈગ્લીસરાઈડઝ’ વધારે હોય. જો તમારૂ ટ્રાઈગ્લીસરાઈડઝનું લેવલ ૨૦૦ મી.ગ્રામ કે તેથી વધારે હોય તો તમે ‘મેટાબોલીક સિન્ડ્રોમ’ના ભોગ બનશો જેનાથી તમને ડાયાબીટીસ તો થશે જ પણ સાથે સાથે હાર્ટ એટેક આવવાની શક્યતા વધશે. સઃ ‘‘ફેમીલીઅમ હાઈપોકોલેસ્ટ્રીમીઆ’’ એટલે શું ? જઃ આ એક વારસાગત પરિસ્થિતિ છે જેમાં બ્લડ કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ પેઢી દર પેઢી ૭૦૦ કે તેથી પણ વધારે હોય અને ‘એલ.ડી.એલ.’ કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ પણ ૩૦૦ મી.ગ્રામ કે તેથી વધારે હોય. સામાન્ય આંખની તપાસ પરથી પણ આ સ્થિતિની ખબર પડે જેમાં આંખના પોપચા ઉપર કોલેસ્ટ્રોલની ડીપોઝીટ દેખાય જે પીળા રંગના હોય. આ ઉપરાંત પગની એડી ઉપર હાથ અને પગ ઉપર ચરબીની ગાંઠો હોય અને આવા દર્દીઓને હાર્ટ એટેક ૧૦૦ ટકા આવે. સઃ કોલેસ્ટ્રોલ વિષેની સોનેરી સલાહ શું ? ૧. કોઈપણ વખતે કોલેસ્ટ્રોલ વધારે આવે તો ગભરાશો નહીં તરત દવા ચાલુ કરશો નહીં આગળ બતાવેલી ‘ટી.એલ.સી.’ સારવાર શરૂ કરી કોલેસ્ટ્રોલ ઓછું કરશો. ૨. હાર્ટ એટેકના બીજા સાત કારણો સાથે કોલેસ્ટ્રોલનું વધારે પ્રમાણ એ આઠમું કારણ છે. ફક્ત કોલેસ્ટ્રોલ વધારે હોય તેથી હાર્ટ એટેક આવે એવું ભુલેચુકે માનશો નહીં. ૩. રેગ્યુલર ચેકઅપ કરાવશો તો જ તમારૂં કોલેસ્ટ્રોલ વધારે છે કે ઓછું એની ખબર પડશે. ૪. કોલેસ્ટ્રોલ ઓછું કરવાની દવાઓ લેતાં પહેલાં બે વાર વિચાર કરશો. સઃ કોલેસ્ટ્રોલ અંગેની સાચી વાત શું ? જઃ અમેરીકાના પ્રખ્યાત હાર્ટ સર્જન ડૉ. ડવીલાઈર લુન્ડેલે તા. ૯મી માર્ચ ૨૦૧૨ના ન્યુઝ લેટરમાં જણાવ્યા પ્રમાણે હાર્ટ એટેકનું મુખ્ય કારણ હાર્ટની નળીઓમાં સોજો (ઈન્ફેલેમેશન) છે નહીં કે કોલેસ્ટ્રોલ. આજ સુધી આખી દુનિયાની જે માન્યતા હતી એનું ખંડન કરતાં ડૉ. ડવીલાઈર જણાવે છે કે કોલેસ્ટ્રોલ - એન્જીઓગ્રાફી- એન્જીઓપ્લાસ્ટી- ટ્રેન્ટ- બાયપાસ સર્જરી અને સ્ટેટીનગુ્રપની દવાઓ આ બઘું ડૉક્ટરો હોસ્પિટલો દવાના વેપારીઓ અને દવા બનાવનારી કંપનીઓએ ‘ઈઝીમની’ બનાવવાનું મોટું તરકટ છે. એમની સલાહ પ્રમાણે આ બધાનો એટલે કે હાર્ટ એટેક ના આવે તેનો એક જ આસાન અને નિવડલો ઉપાય છે કે તમારી જીવનશૈલી તંદુરસ્ત બનાવો. (http://www.gujaratsamachar.com/201206